Mikroplastik z plastikowej deski do krojenia – ile może przedostać się do żywności?
Podczas krojenia plastikowe deski do krojenia uwalniają mikroplastik, a badania potwierdziły jego przenikanie do żywności. Nie jest to zatem wyłącznie teoretyczna możliwość. Nie da się jednak określić jedną liczbą, ile plastiku rzeczywiście spożywa człowiek w każdym gospodarstwie domowym. [1] [2] [3] [6]
Co warto wiedzieć przed wyborem deski do krojenia:
- Plastik może przedostawać się bezpośrednio do żywności. Naukowcy zidentyfikowali cząstki pochodzące z plastikowych desek do krojenia w mięsie i rybach. [2] [3]
- Ilość uwalnianego materiału zależy od warunków użytkowania. Badania wykazały różnice w zależności od rodzaju tworzywa, sposobu krojenia i wielokrotnego użytkowania powierzchni. [1] [7]
- Dziesiątki gramów rocznie to szacunek modelowy, a nie zmierzona ilość spożytego plastiku. Często przytaczane wartości 7,4–50,7 g dla deski polietylenowej oraz 49,5 g dla deski polipropylenowej wynikają z założeń przyjętych przez autorów badania. [1]
- Drewno jest alternatywą pozwalającą ograniczyć to źródło mikroplastiku. Z drewnianej deski również uwalniają się cząstki, nie są to jednak cząstki plastiku. [1]
Jeśli chcesz ograniczyć ilość cząstek plastiku powstających wskutek zużywania się powierzchni roboczej, warto rozważyć deskę do krojenia wykonaną z drewna. Pozwala to ograniczyć konkretne źródło mikroplastiku, ale nie oznacza udowodnionych korzyści zdrowotnych. W kolejnych częściach wyjaśniamy, co dokładnie mierzyły poszczególne badania i jak prawidłowo interpretować ich wyniki. [1] [6]
Jak plastik przedostaje się do żywności
Nóż stykający się z plastikową powierzchnią roboczą powoduje jej mechaniczne zużycie. Podczas cięcia i skrobania mogą odrywać się drobne cząstki tworzywa. Naukowcy analizowali ich obecność na powierzchni deski, na nożu oraz w żywności przygotowywanej na plastikowych deskach do krojenia. [2] [3] [4]
Uwolnienie cząstek nie jest jednak równoznaczne z ich spożyciem ani wchłonięciem przez organizm. Cząstek zmierzonych na desce nie można automatycznie utożsamiać z ilością, która trafiła do jednej porcji jedzenia. Dlatego podczas analizowania wyników trzeba sprawdzać, co dokładnie mierzyło dane badanie. [6]
Ile plastiku może się uwalniać
Często cytowane badanie Yadav i współautorów z 2023 roku porównywało deski wykonane z polietylenu (PE) i polipropylenu (PP). Autorzy analizowali różne sposoby krojenia, a także różnicę między cięciem bez produktów spożywczych a krojeniem marchewki. [1]
W badanych warunkach deski z PP uwalniały o 5–60% więcej mikroplastiku pod względem masy oraz o 14–71% więcej pod względem liczby cząstek niż deski z PE. Podczas krojenia marchewki na desce z PE uwalniało się więcej cząstek niż podczas cięcia samej powierzchni bez marchewki. [1]
Na podstawie uzyskanych wyników i przyjętych założeń autorzy oszacowali możliwą roczną ekspozycję jednej osoby na mikroplastik: 7,4–50,7 g w przypadku deski z PE oraz 49,5 g w przypadku deski z PP. Pod względem liczby cząstek podali odpowiednio 14,5–71,9 miliona dla PE i 79,4 miliona dla PP. [1]
Szacunek roczny nie oznacza zmierzonej ilości spożytego plastiku. Podane wartości pochodzą z obliczeń modelowych. W badaniu nie zmierzono, ile plastiku konkretne osoby rzeczywiście spożyły w ciągu roku ani jaka jego ilość została wchłonięta przez organizm. [1]
Wartości tych nie należy zatem przedstawiać jako pewnej ilości plastiku, którą każdy użytkownik plastikowej deski spożywa w ciągu roku. Wyniki trzeba interpretować w kontekście przeprowadzonego eksperymentu i założeń autorów, a nie automatycznie odnosić do każdego gospodarstwa domowego. [1] [6]
Co wykryto bezpośrednio w żywności
Habib i współautorzy w badaniu dotyczącym czerwonego mięsa wskazali deski polietylenowe jako źródło cząstek plastiku. W kolejnym badaniu analizowano również mięso kurczaka i ryby. [2] [3]
Przegląd Snekkevik i współautorów podaje dla badanego czerwonego mięsa około 1–7 cząstek mikroplastiku na gram. Wyniki te pochodzą z konkretnych warunków przygotowywania mięsa i nie stanowią uniwersalnej wartości dla każdego produktu spożywczego krojonego w domu. [6]
Badania potwierdzają więc, że przenikanie plastiku z deski do żywności nie jest jedynie teoretyczną możliwością: w badanych warunkach rzeczywiście do niego dochodziło. Nie określają jednak rzeczywistego długoterminowego spożycia plastiku przez konkretną osobę. [2] [3] [6]
Dlaczego nie można po prostu sumować wyników
Luo i współautorzy badali cząstki powstające podczas cięcia i skrobania plastikowej deski, wykorzystując obrazowanie ramanowskie. Podali szacunek wynoszący 100–300 mikro- i nanocząstek na milimetr bruzdy powstałej podczas cięcia, przy jednym cięciu. Nie oznacza to zatem 100–300 cząstek w całym cięciu. [4] [6]
Cole i współautorzy analizowali zanieczyszczenie żywności podczas korzystania z wyposażenia kuchennego, obejmującego między innymi deskę do krojenia i inne akcesoria. Wyników takiego eksperymentu nie można bez rozróżnienia przypisywać wyłącznie samej desce. [5] [6]
Poszczególne badania wykorzystują ponadto różne metody, jednostki i granice wielkości wykrywanych cząstek. Liczba cząstek na gram mięsa, ilość cząstek na długość bruzdy oraz modelowy szacunek roczny to różne dane, których nie można traktować zamiennie. [6]
Co badania mówią o wpływie na zdrowie
Gan i współautorzy w 2025 roku badali myszy karmione pokarmem przygotowanym na deskach z PP, PE lub drewna wierzbowego. Oceniali skutki po 4 i 12 tygodniach. Deska drewniana stanowiła wariant porównawczy. [7]
U myszy otrzymujących pokarm przygotowany na desce z PP po 12 tygodniach zaobserwowano zmiany wskaźników stanu zapalnego i bariery jelitowej. W grupie PE nie stwierdzono wyraźnego stanu zapalnego, ale wykryto zmiany mikrobioty jelitowej i metabolizmu. [7]
Dla pełnego obrazu istotny jest również wynik badania Yadav i współautorów: wstępny test mikroplastiku PE nie wykazał negatywnego wpływu na żywotność mysich fibroblastów w ciągu 72 godzin. [1]
Wyniki badań na myszach nie dowodzą występowania chorób u ludzi. Opisanych eksperymentów nie można przedstawiać jako dowodu, że zwykłe korzystanie z plastikowej deski do krojenia powoduje u człowieka określoną chorobę. Podobnie krótkotrwały test komórkowy nie gwarantuje długoterminowego bezpieczeństwa. [1] [7]
Dlaczego warto rozważyć deskę drewnianą
Jeśli chcesz ograniczyć ilość cząstek plastiku powstających wskutek zużywania się plastikowej powierzchni roboczej, warto rozważyć deskę do krojenia wykonaną z drewna. Chodzi o ograniczenie konkretnego źródła mikroplastiku, a nie o obietnicę udowodnionych korzyści zdrowotnych. [1] [6] [7]
Drewniana deska również nie jest powierzchnią, z której nie uwalniają się żadne cząstki. Badanie Yadav i współautorów obejmowało także analizę uwalniania mikroskopijnych cząstek drewna. Cząstki drewna należy odróżniać od mikroplastiku; sama obecność cząstek nie wystarcza do pełnej oceny bezpieczeństwa zdrowotnego danego materiału. [1]
Przejrzeć drewniane deski do krojenia
Jak wykorzystać te informacje przy wyborze deski
Jeśli chcesz ograniczyć mikroplastik pochodzący z deski do krojenia, drewniana powierzchnia robocza jest rozsądną alternatywą dla plastikowej. Badania potwierdzają przenikanie cząstek z testowanych plastikowych desek do żywności. [2] [3]
Jeśli nadal korzystasz z plastikowej deski, warto wiedzieć, że w badaniu Gan i współautorów ilość uwalnianego materiału wzrastała podczas kolejnych cykli przygotowywania pokarmu. Na podstawie tego eksperymentu nie można jednak określić uniwersalnego terminu wymiany deski w każdym gospodarstwie domowym. [7]
Przy wyborze deski warto wziąć pod uwagę nie tylko materiał, lecz także wymiary, masę i wymagania dotyczące pielęgnacji konkretnego produktu. Wybierz deskę dopasowaną do sposobu, w jaki gotujesz, i taką, o którą będziesz regularnie dbać.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mikroplastik z plastikowej deski do krojenia rzeczywiście przedostaje się do żywności?
Tak. Badania wskazały plastikowe deski do krojenia jako źródło cząstek wykrywanych w czerwonym i kurzym mięsie oraz w rybach. Nie ograniczały się więc do pomiaru cząstek pozostających na samej desce. [2] [3]
Ile plastiku rzeczywiście spożywam z deski do krojenia?
Cytowane badania nie dostarczają jednej wiarygodnej wartości dla każdej osoby. Badanie Yadav i współautorów oszacowało możliwą roczną ekspozycję na 7,4–50,7 g mikroplastiku z deski PE oraz 49,5 g z deski PP. Są to jednak obliczenia modelowe oparte na założeniach autorów, a nie bezpośrednio zmierzona ilość spożytego plastiku. [1]
Czy plastikowa deska uwalnia cząstki również podczas krojenia warzyw?
Tak. Badanie Yadav i współautorów obejmowało krojenie marchewki na desce polietylenowej. W tym eksperymencie podczas krojenia marchewki uwalniało się więcej mikroplastiku niż podczas cięcia samej powierzchni bez produktu spożywczego. Wynik dotyczy badanych warunków i nie musi odnosić się do każdego rodzaju warzyw. [1]
Czy deski z polietylenu i polipropylenu różnią się pod względem uwalniania mikroplastiku?
Tak. W badanych warunkach deski polipropylenowe uwalniały o 5–60% więcej mikroplastiku pod względem masy oraz o 14–71% więcej pod względem liczby cząstek niż deski polietylenowe. Wynik ten opisuje uwalnianie cząstek, a nie ogólne bezpieczeństwo zdrowotne wszystkich produktów wykonanych z tych materiałów. [1]
Czy ilość uwalnianego plastiku może wzrastać wraz z kolejnymi użyciami deski?
Tak. W badaniu Gan i współautorów ilość uwalnianego materiału wzrastała podczas kolejnych cykli przygotowywania pokarmu. Badanie nie określa jednak uniwersalnego okresu, po którym należy wymienić każdą deskę używaną w domu. [7]
Czy drewniana deska do krojenia również uwalnia cząstki?
Tak. Badanie Yadav i współautorów obejmowało również analizę uwalniania mikroskopijnych cząstek drewna. Nie są one mikroplastikiem. Drewniana deska stanowi więc alternatywę pozwalającą ograniczyć cząstki plastiku powstające wskutek zużywania się plastikowej powierzchni roboczej, ale nie jest powierzchnią całkowicie pozbawioną cząstek. [1]
Źródła
[1] Yadav, H. i in., Cutting Boards: An Overlooked Source of Microplastics in Human Food?, Environmental Science & Technology, 2023, 57(22), 8225–8235. Badanie eksperymentalne; wartości roczne są szacunkami opartymi na założeniach autorów.
[2] Habib, R. Z. i in., Plastic cutting boards as a source of microplastics in meat, Food Additives & Contaminants: Part A, 2022. Badanie dotyczące przenikania cząstek plastiku do mięsa.
[3] Habib, R. Z. i in., Microplastic Contamination of Chicken Meat and Fish through Plastic Cutting Boards, International Journal of Environmental Research and Public Health, 2022, 19(20), 13442. Badanie dotyczące mięsa kurczaka i ryb.
[4] Luo i in., Badanie uwalniania mikro- i nanoplastiku z deski do krojenia z wykorzystaniem obrazowania ramanowskiego, Journal of Hazardous Materials, 2022, artykuł 128636. Tekst odnośnika jest polskim opisem tematyki pracy, a nie jej oryginalnym tytułem.
[5] Cole, M. i in., Microplastic and PTFE contamination of food from cookware, Science of the Total Environment, 2024, 929, 172577. Badanie wyposażenia kuchennego; wyników nie można bez rozróżnienia przypisywać wyłącznie desce do krojenia.
[6] Snekkevik, V. K. i in., Beyond the food on your plate: Investigating sources of microplastic contamination in home kitchens, Heliyon, 2024, 10(15), e35022. Przegląd narracyjny badań, a nie odrębny eksperyment. Autorzy zwracają uwagę na ograniczoną porównywalność wyników pomiarów.
[7] Gan, H.-J. i in., Simulated Microplastic Release from Cutting Boards and Evaluation of Intestinal Inflammation and Gut Microbiota in Mice, Environmental Health Perspectives, 2025, 133(3–4), 047004. Badanie na myszach; nie jest to badanie skutków zdrowotnych u ludzi.
Nota redakcyjna: Artykuł przedstawia wybór istotnych publikacji, a nie systematyczny przegląd całej dostępnej literatury. Materiały wizualne w artykule zostały przygotowane przez redakcję XinZuo w celu poglądowego przedstawienia symulacji badań naukowych. Zalecenia dotyczące wyboru deski do krojenia są redakcyjną interpretacją przytoczonych wyników. Nie stanowią indywidualnej porady zdrowotnej.